Метафора
Материалдар
Метафора
Оқушының көркем, бейнелі сөйлегенін қалайсыз. Бірақ оның ойы қарапайым сөздерден аспай, ауызекі сөйлеу деңгейінде қалып қоя ма? Бұл жұмыс парақтары оқушыны метафораны дайын үлгі ретінде жаттатпай, оны өздігінен танып, мағынасын ашуға және жаңа бейнелі тіркестер құрастыруға жетелейді. Заттардың ортақ қасиеттерін, қызметін, әсерін салыстыру арқылы оқушы ойды көркем жеткізуге үйренеді. Нәтижесінде сөздік қоры байып, тілдік талдауы тереңдейді, шығармашылық және сыни ойлау дағдылары дамиды. Көркем мәтінді түсінуі мен өз ойын әсерлі жеткізу қабілеті жаңа деңгейге көтеріледі.
Метафораны талдау
Бұл тапсырмада оқушылар берілген сөйлемдерден метафораны тауып, оны үш бөлікке — ұқсатылатын объект, ұқсайтын объект, ұқсату белгісі — бөліп талдайды. Алдымен "әкім – ел тұтқасы" үлгісін бірге талдап көрсетіңіз. Содан кейін әр сөйлемді оқушылар жеке немесе жұппен талдасын, ал жауаптарды сыныппен бірге тексеріп, талқылаңыз.
Абай өлеңінен метафора іздеу
"Қыс" өлеңінде қыс құбылысы адамға (кейіпкерге) теңеліп бейнеленген. Оқушылар өлеңді оқып, метафораларды тауып, астын сызады және мағынасын түсіндіреді. Өлеңді мәнерлеп оқудан бастап, қыстың қандай адами қасиеттерге ие болғанын бірге талқылаңыз, содан кейін өз бетінше талдатыңыз.
Метафораны талдау
Алты күрделі сөйлемнен метафораны тауып, астын сызып, мағынасын өз сөзімен ашу тапсырылады. Мысалдар тұрмыстық жағдайлардан алынған (сөмке, бақша, сөз). Әр сөйлемді жеке талдатып, метафораның негізінде қандай ұқсастық жатқанын сұрақ қою арқылы аштыртыңыз.
Метафораны құрастыру
Оқушылар суреттегі затты (өсімдік, тау, жол т.б.) бөліктерге бөліп, әр бөліктің қызметі мен қасиетін сипаттап, содан соң өз метафорасын құрастырады. «Тамыр» үлгісін толық талдап көрсетіңіз, өйткені тапсырма күрделі, шығармашылық ойлауды қажет етеді. Топтық жұмыс ыңғайлы.
Метафора
Жеті сөйлемнен метафораны тудырған екі сөзді (мысалы, «көңіл» — «күн») анықтап, көрсетілген үлгі бойынша жазу тапсырылады. Бірінші мысалды бірге талдап, стрелка арқылы қалай көрсетілетінін түсіндіріңіз, содан соң қалғанын жеке орындатыңыз.
Метафораның мағынасы
Метафораның мағынасын түсіндіру тапсырмалары оқушыны бейнелі сөздің астарындағы ойды ашуға жетелейді. Ол метафорадағы ұқсастықтың қандай белгіге негізделгенін анықтап, оны өмірлік тәжірибесімен байланыстыра түсіндіреді. Тапсырмалар дайын жауапты қайталауға емес, дәлелді пайым жасауға бағытталған. Нәтижесінде оқушының сөз мағынасын терең түсінуі, мәтінді талдау, логикалық ойлау, сыни пайымдау және өз ойын жүйелі жеткізу дағдылары дамиды.
Метафора
Бұл — метафора ұғымымен таныстыратын кіріспе бет. Онда метафораның анықтамасы, оның бір сөзден не сөз тіркесінен жасалатыны, теңеуден айырмашылығы (жұрнақ/көмекші сөзсіз, екі зат тең қолданылатыны) және тілдегі тұрақты метафора үлгілері түсіндіріледі. Сабақты осы теориямен бастап, оқушыларға мысалдарды дауыстап оқытып, өз мысалдарын келтіртіп, содан кейін ғана практикалық тапсырмаларға көшкен жөн.
Метафораны тану, талдау
Көркем шығармалардан метафораны тану және талдау тапсырмалары оқушыны автордың бейнелі тілін саналы қабылдауға үйретеді. Оқушы метафораны мәтіннен тауып, оның қандай ойды, сезімді немесе идеяны жеткізіп тұрғанын түсіндіреді және мәтін мазмұнымен байланыстырады. Тапсырмалар әдеби мәтінді үстірт оқуға емес, терең талдауға бағытталған. Нәтижесінде мәтінді интерпретациялау, дәлелді пікір айту, сыни ойлау және көркем сөзді орынды қолдану дағдылары қалыптасады.
Метафора. Ойын
Оқушылар метафораны жаттап қана қоя ма, әлде оны шынайы таниды ма? Бұл ойын тапсырмасы метафораны іздеу, таңдау және сөйлемде қолдануды қызықты әрекетке айналдырады. Ойын барысында оқушылар бейнелі ойлап, сөз мағынасын салыстырады, дұрыс шешім қабылдайды. Сыни ойлау, тілдік талдау және сөздік қор табиғи түрде дамиды.