Жүктелуде…
Бұл парақта Сіз оқушыларға тәуелдік жалғауының (-ым/-ім/-м) зат есімге қалай жалғанатынын және сын есіммен тіркесіп сөйлем құрайтынын үйрете аласыз. Алғашқы екі тапсырмада Сіз сөз банкі арқылы сатылап сөйлем құрғызасыз, ал үшінші тапсырмада шашыраңқы сөздерден дұрыс сөйлем құрастыруды сұрай аласыз. Суреттер сөздік қорды бекітуге көмектеседі, сондықтан Сіз бұл парақты ауызша және жазбаша жаттығу ретінде қатар қолдана аласыз.
Бұл материал І жақ жекеше тәуелдік жалғауын (менің) меңгертуге арналған. Тапсырмалар сөздерден сөйлем құрастыру, тиісті тәуелдік жалғауын қолдану және сөйлемдерді толықтыру арқылы грамматикалық дағдыны қалыптастырады. Көрнекі безендірілуі оқушылардың қызығушылығын арттырып, сөздік қорын, сөйлеу дағдысын және сауатты жазуын дамытуға мүмкіндік береді.
Бұл жаттығулар «Сендердің» тұлғасындағы тәуелдік жалғауларын дұрыс таңдауға және сөйлем құрауға бағытталған. Мұғалім «Грамматикалық аукцион» әдісімен дұрыс нұсқаларға ұпай бергізіп, «Тілдік детектив» арқылы қате жалғанған қосымшаларды тапқызады. «Жылдам жұптасу» тәсілінде оқушылар сөз бен жалғауды сәйкестендіреді, ал «Галереяны аралау» кезінде дайын сөйлемдерді салыстырып, үздік нұсқаларды бағалайды және өз таңдауларын дәлелдейді.
Бұл жаттығулар оқушылардың тәуелдік жалғауының бірінші жақ көпше түрін қолдану дағдысын қалыптастыруға бағытталған. Жаттығуларда -мыз, -міз, -ымыз, -іміз жалғауларының қолданысы сөздер мен сөйлемдер арқылы бекітіледі. Мұғалім алдымен үлгілерді түсіндіріп, дыбыстық ерекшеліктерге назар аудартады. Кейін оқушылар сөздерден сөйлем құрап, жалғауларды қойып, сөйлемдерді көпше түрге айналдырады. Жауаптарды жұппен тексертіп, қателерді талдау ұсынылады.
Бұл тапсырмалар оқушылардың тәуелдік жалғауын дұрыс қолдануын және сөйлем құрау дағдысын қалыптастырады. Мұғалім сөздерден сөйлем құрату, «Сөз конструкторы», «Жалғауды таңда», «Қатесін тап», «Жұптық диалог», «Сұрақтар шеңбері» сияқты креативті жұмыс түрлерін ұйымдастыра алады. Оқушылар жеке, жұптық және топтық форматта жұмыс істеп, грамматикалық форманы сөйлеу жағдаятында қолданады.
Бұл тапсырмалар зат есімнің сөйлемдегі функционалды қызметін тұрғыдан меңгертеді. Оқушы зат есімнің әрекет иесі, нысан, мекен, құрал, атау және қаратпа қызметтерін контексте ажыратады. Диалогтар мен жағдаяттық сөйлемдер арқылы грамматикалық мағынаны қолданыспен байланыстырады. Мұғалім оқушылардың тілдік байқауын, мағынаны талдауын және коммуникативтік шешім қабылдауын бақылап, тапсырмаларды жұптық немесе топтық жұмысқа бейімдей алады.
Бұл тапсырмалар оқушыларға тәуелдік жалғауының ІІ жақ сыпайы түрін дұрыс қолдануды үйретеді. Мұғалім сөздерді сөйлемге айналдыруды «Сөз конструкторы», «Жалғауды таңда», «Жылдам құрастыр» ойындары арқылы ұйымдастыра алады. Жұптық жарыс, топтық эстафета, карточкалармен жұмыс және қате сөйлемді түзету әдістері оқушының белсенділігін арттырып, грамматикалық форманы ауызша сөйлеуде бекітіп, есте сақтауға көмектеседі.