Тұйық райдың функционалды қызметі
Материалдар
Тұйық етістіктің функционалды қызметі
«Функционалды қызмет» ұғымын тек ережемен байланыстыруға болмайды. Шын мәнінде, функционалды қызмет – грамматикалық тұлғаны өмірлік қарым-қатынаста белгілі бір мақсатпен қолдану. Осы тапсырмаларда оқушылар тұйық етістікті жоспар айту, ниет білдіру, мүмкіндік көрсету, қалау және әрекетті ұйымдастыру сияқты жағдаяттарда қолданады. Яғни олар "баруы керек", "аралауды жоспарлады", "баруы мүмкін" тәрізді құрылымдарды қатысым барысында меңгереді. Нәтижесінде тұйық етістік ереже емес, ойын жеткізудің табиғи құралына айналады.
Тұйық етістіктің түрленуі
Жұмыс парағы тұйық етістіктің -у, -уды, -уге сияқты жұрнақтарын дұрыс қолдануды үйретеді. 1-2-тапсырмаларда дұрыс нұсқаны таңдатып, 3-тапсырмада сөйлем мағынасына қарай етістікті түрлендіртіңіз. 4-тапсырмада диалогті қалпына келтіріп, сұрақ қойдыртыңыз. Күрделі тақырып болғандықтан, әр тапсырманы бірге талдап барып, содан соң өз бетінше орындатқан жөн.
Тұйық етістік. Функционалды қызметі
Бұл парақта Сіз оқушыларға тұйық етістікті нақты өмірлік жағдаяттарда (жарнама, телефон диалогы, пікірталас, кеңес хаты, эссе) қолдануды үйрете аласыз. Әр тапсырма нақты кейспен беріліп, септік формаларын саналы түрде қолдануды талап етеді. Мұғалімге тиімді тұсы — тапсырмаларды топтық жоба немесе шығармашылық жазба жұмысы ретінде бөліп өткізуге болады.
Тұйық етістік. Функционалды қызметі
Бұл жұмыс парағы тұйық етістіктің функционалды қызметін өмірлік жағдаяттар арқылы меңгертуге арналған. Оқушылар жарнама, диалог, пікірталас, хат және эссе жазу барысында тұйық етістікті түрлі мағынада әрі септік тұлғаларында қолданады. Тапсырмалар коммуникативтік дағдыны, шығармашылық ойлауды және жазылым мәдениетін дамытады.
Тұйық етістік. Функционалды қызметі, шығармашалық тапсырмалар
Бұл жинақ тұйық етістіктің зат есім қызметін (септелу, тәуелдену, көптелу) өмірлік жағдаяттар арқылы меңгертуге арналған. 5 кейс-тапсырма: дәрігерде, футбол бапкерімен сұхбат, саяхат жоспары, отбасылық кеңес, дүкенде. Оқушылар рөлдік диалог, пікір білдіру, топтық жоба түрінде тұйық етістікті іс жүзінде қолданады. 6–9 сыныпқа қолайлы.
Есімше мен тұйық етістікті салыстыру
Бұл тапсырма оқушыларға есімше мен тұйық етістіктің тұлғалық, мағыналық және қызметтік айырмашылығын салыстырып тануға көмектеседі. Салыстыру арқылы олар етістік формаларының сөйлемдегі қызметін дәл анықтап, грамматикалық талдау жасау, дұрыс қолдану, мәтін мазмұнын терең түсіну және коммуникативтік сауаттылығын дамыту дағдыларын қалыптастырады.