Тегін материалдар
Тіркелмей-ақ жүктеп алыңыз. Сапасына өзіңіз көз жеткізіңіз.
Бұрынғы өткен шақ
Бұл жұмыс парағында оқушылар бұрынғы өткен шақтың нақтылау, растау және хабарлау қызметтерін түрлі коммуникативтік жағдаяттарда қолданады. Алдымен олар бұрынғы өткен шақтың болымды, болымсыз және сұраулы түрлерін салыстырып, әрекеттің орын алғанын немесе орын алмағанын нақтылау үшін қолданылатын тілдік құрылымдарды меңгереді. Кейін саяхат тақырыбындағы жағдаяттық тапсырмаларда досының және достарының әрекеттері туралы әңгімелеп, диалог құрастырады, яғни өткен оқиғаны баяндау дағдысын дамытады. Оқушылар сөйлемдердегі етістіктердің шақтық мағынасын анықтап, шақ формаларының мәтіндегі қызметін талдайды, сөздердің тіркесімділік ерекшеліктерін анықтау арқылы етістіктердің қолданыс аясын кеңейтеді. Топтық карточка- тапсырмалардағы мәселені тыңдап, кеңес береді, қолдау ұсынады және ұсыныс жасайды. Нәтижесінде оқушылар бұрынғы өткен шақ формаларын ақпаратты нақтылау, өткен оқиғаны баяндау, сұрақ қою, жауап беру, кеңес айту және пікір білдіру жағдаяттарында орынды қолдана алады.
Дыбыстар мен буындарды оқу
Оқушыларыңыз буындарды ажыратуда немесе дауысты дыбыстарды анықтап айтуда қинала ма? Бұл жұмыс парағы осы қиындықтарды жүйелі түрде жеңуге арналған. Оқушылар алдымен буындарды таниды, кейін оларды суреттермен сәйкестендіріп, толық сөз құрастырады. Осындай кезеңдік жұмыс буындық талдау дағдысын дамытып, сөздің дыбыстық құрамын дұрыс қабылдауға көмектеседі. Көрнекі иллюстрациялар баланың қызығушылығын арттырып, сөздік қорын табиғи жолмен толықтырады. Материал қазақ тілін екінші тіл ретінде оқытатын бастауыш сынып мұғалімдері үшін өте қолайлы. Оны сауат ашу, жаңа тақырыпты бекіту, қайталау, жеке немесе жұптық жұмыстарда қолдануға болады. Дайын тапсырмалар мұғалімнің уақытын үнемдеп, әр оқушының оқу дағдысын тиімді дамытуға мүмкіндік береді.
Дауысты дыбыстар
«Оқушыларыңыз дауысты дыбыстарды ажырата алмай, сөзді қате оқи ма? Жазғанда әріптерді жиі түсіріп кете ме?» Бұл жұмыс парағы дәл осы қиындықтарды жеңілдетуге көмектеседі. Оқушылар жетіспейтін дауысты дыбыстарды тауып, сөзді толықтырады, дыбыс пен әріптің байланысын түсінеді және сөздің дұрыс құрылымын меңгереді. Суреттердің көмегімен балалар жаңа сөздің мағынасын оңай есте сақтап, оқуға деген қызығушылығын арттырады. Материал фонематикалық естуді, орфографиялық сауаттылықты және сөздік қорды қатар дамытады. Жұмыс парағы сауат ашу сабақтарына, қазақ тілін екінші тіл ретінде оқытуға, саралап оқытуға және жеке жұмыстарға өте қолайлы. Дайын материал мұғалімнің уақытын үнемдеп, сабақты нәтижелі ұйымдастыруға мүмкіндік береді.
Жаңа сөздерді меңгерту. Менің бөлмем
Сабақ барысында жаңа сөздерді бірнеше рет қайталасаңыз да, оқушылар келесі күні оларды ұмытып қала ма? Бұл жұмыс парағы сөздік жұмысы мен жазу дағдысын тиімді ұштастырады. Оқушылар алдымен сурет арқылы сөздің мағынасын қабылдайды, кейін оны контурмен жазып, соңында өздігінен қайта жазады. Осындай үш кезеңді жұмыс көру, жазу және есте сақтау қабілеттерін қатар дамытып, жаңа сөздердің ұзақ уақыт есте сақталуына ықпал етеді. Материал сөздік қорды байытуға, сауатты жазуға және қазақ тілінде еркін тілдесуге берік негіз қалайды.
Қатемен жұмыс
Орфографиялық сауаттылықты қалыптастыру тек ережені жаттаумен шектелмейді. Бұл тапсырмаларда оқушы қателерді өзі тауып, өзі түзетеді, әр түзету арқылы емле ережесін саналы түрде бекітеді. Осындай жұмыс орфографиялық қырағылықты, өзін-өзі бақылау дағдысын қалыптастырып, сауатты жазуға және жазудағы қателерді азайтуға мүмкіндік береді.
Қай сөз қатесіз жазылды?
Қазақ тіліндегі орфографиялық қателердің көпшілігі ережені білмеуден емес, сөздің құрылымы мен мағынасын ажырата алмаудан туындайды. Бұл тапсырманың ерекшелігі – оқушыны дұрыс нұсқаны жаттауға емес, сөздің неге бірге, бөлек немесе дефис арқылы жазылатынын талдауға жетелеуінде. Нәтижесінде орфографиялық сауаттылық механикалық есте сақтауға емес, саналы тілдік талдауға негізделеді.
Қыстырма сөздер
Қыстырма сөздерді жаттап алу міндетті емес. Оларды сөйлемдегі мағынасына, автордың көзқарасын, сенімін, күмәнін, қорытындысын немесе пікірін білдіру қызметіне қарап ажыратуға болады. Бұл тапсырманың ерекшелігі – оқушыны сөз тізімін есте сақтауға емес, қыстырма сөздің коммуникативтік қызметін тануға жетелеуінде. Нәтижесінде оқушы тыныс белгілерін мағынаға сүйеніп саналы қолданады.
Тұйық етістік
Бұл тапсырмалардың басты жаңалығы – тұйық етістікті жеке грамматикалық тұлға ретінде емес, нақты коммуникативтік жағдаяттар арқылы меңгертуінде. Оқушылар орындарды сипаттайды, кеңес береді, болжам жасайды, өмірлік мәселелерге тілдік құралдармен жауап іздейді. Мұғалім назар аударатын тұс – грамматикалық білімнің бірден сөйлеу әрекетіне ұласуы. Нәтижесінде оқушылар тұйық етістікті саналы таңдап, күнделікті қарым-қатынаста еркін әрі орынды қолдануға дағдыланады.
Реттік сан есім.Функционалды қызметі
Көп жағдайда оқушылар сан есімнің түрлерін шатастырады. Бұл тапсырма оларды жаттатпай, бір мәтіннің ішінде есептік, реттік, жинақтық және топтық сан есімдерді салыстыра талдауға жетелейді. Кейін оқушылар шынайы жазылымдағы орфографиялық қателерді түзетеді. Мұғалім үшін басты құндылығы – бір тапсырма арқылы грамматикалық талдау, орфографиялық сауаттылық және мәтінмен жұмыс дағдыларының қатар қалыптасуы.
Коммуникативті ойындар ( орыстілді топтардың бастауыш деңгейі үшін).
Коммуникативті ойындарды сабақтың бекіту, қайталау немесе жаңа сөздерді белсенді қолдану кезеңінде пайдаланыңыз. Алдымен ойынның мақсатын түсіндіріп, қысқа үлгі көрсетіңіз, кейін оқушыларға өзара еркін тілдік қарым-қатынас жасауға мүмкіндік беріңіз. Ойын барысында қатені бірден түзетуге емес, сөйлесуге ынталандыруға назар аударыңыз. Осылайша оқушылардың сөйлеу белсенділігін арттырып, сөздік қорын дамытып, қазақ тілінде сенімді әрі табиғи қарым-қатынас жасау дағдысын қалыптастырасыз.
Коммуникативті ойындар. Шығармашылық әлеуетті дамытатын ойындар (бастауыш деңгей үшін)
«Өз оқиғаңды құрастыр», «Шеңбер бойынша», «Ұқсастықты тап», «Сендір», «100 жылдан кейін» сияқты шығармашылық ойындарды сабақта қолданып көріңіз. Бұл ойындар оқушыларды дайын жауапты қайталауға емес, өз ойын дәлелдеуге, болжам жасауға, шығармашылықпен ойлауға және байланыстырып сөйлеуге жетелейді. Нәтижесінде оқушылардың сөздік қоры, тілдік белсенділігі, қиялы мен коммуникативтік құзыреті табиғи түрде дамиды.
Дене мүшелері
Суреттерді жаңа сөздерді таныстыруда, бекітуде және сөйлесім тапсырмаларында пайдаланыңыз. Оқушылар дене мүшелері мен киім атауларын атайды, сәйкестендіреді, сипаттайды, сұрақтарға жауап береді және өзара диалог құрады. Осындай көрнекі тапсырмалар сөздік қорды белсенді қолданып, ауызша сөйлеуді дамытып, жаңа лексиканы ұзақ уақыт есте сақтауға мүмкіндік береді.
Біріккен сөздер
Біріккен сөздерді қызықты әрі жеңіл меңгерткіңіз келсе, бұл тапсырмалар жинағын сабақтың әр кезеңінде қолданыңыз. Суретпен болжау, ребус шешу, сөздерді топтастыру, мағынасын ашу, әңгіме құрастыру және өз сөзін жасау сияқты жұмыстар оқушыларды ізденуге жетелеп, ережені дайын күйінде жаттатпай, заңдылықты өздігінен ашуға мүмкіндік береді.
Қос сөздер
Қос сөздерді меңгертуді қызықты әрі нәтижелі ұйымдастырғыңыз келсе, осы тапсырмаларды сабақтың бекіту немесе қайталау кезеңінде қолданыңыз. Оқушылар қос сөздерді мәтіннен табады, мағынасына қарай ажыратады, сурет бойынша құрастырады, сөйлемде қолданады және өздері жаңа қос сөздер жасайды. Бұл жұмыстар сөздік қорды байытып, сауатты жазу мен байланыстырып сөйлеу дағдыларын дамытады.
Фразеологизмдер мен мақал- мәтел айырмашылығы
Бұл материалда оқушылар мақал-мәтелдер мен фразеологизмдерді ажыратып, олардың мағынасын түсіндіреді, ұнаған тұрақты сөз тіркесін қатыстырып сөйлем құрастырады. Тапсырмалар салыстыру, талдау және шығармашылық әрекет арқылы сөздік қорды байытып, тілдік талдау, сыни ойлау, мағынаны контексте қолдану және байланыстырып сөйлеу дағдыларын дамытады.
Жедел өткен шақ. Жұптық ойын
Бұл — «Жедел өткен шақтағы сұраулы сөйлемдер» тақырыбына арналған жұптық ақпарат алмасатын жаттығу. Оқушылар А және Ә нұсқаларын алмасып, серігіне «Қайда барды? Кіммен барды? Не істеді?» деген сұрақтар қойып, кестедегі жетіспейтін ақпаратты толтырады. Мақсаты — жедел өткен шақ формасын сұраулы сөйлемде дұрыс қолданып, сөйлеу дағдысын дамыту.
Болжалды келер шақ
Жұмыс парағы болжалды келер шақты жұптық жұмыс арқылы меңгертуге арналған. Алдымен жұрнақтар кестесін (болымды/болымсыз түрлері) түсіндіріңіз. 1-тапсырмада оқушылар серігінің әрекеті туралы болжам жасап, «иә/жоқ» деп белгілейді. 2-тапсырмада серігіне сол болжамды болжалды келер шақ тұлғасында ауызша айтады (мысалдағыдай), ал серігі растаса торкөзге белгі қояды. Жұптарды ауыстырып отырған тиімді.
Ауыспалы келер шақ
Бұл — ауыспалы келер шақты жаттықтыратын сөйлеу ойыны. Оқушылар сынып ішінде жүріп, бір-бірінен мамандығына қатысты әрекеттерін тікелей емес, жанама сұрақпен («Сен жұмысыңда... ба?») сұрайды да, кестеге аты мен мамандығын жазады. 2-бетте мамандық атаулары бар карточкаларды қиып, қосымша жаттығу немесе үй тапсырмасы ретінде пайдалануға болады. Топпен де, жеке де ұйымдастыруға ыңғайлы.
Барыс және шығыс септіктері
Оқушылар жалғауды сөзге тіркестіргенде үндестік заңын дұрыс қолдана бермей, жиі шатасады. Осы жаттығу жаттауға емес, ойлануға арналған: оқушы септік жалғауын нақты сөйлеу жағдаятымен байланыстырып қолданады. Мұндай тәсіл ақпаратты жай ереже ретінде емес, ассоциация түрінде есте сақтауға көмектеседі, сөйтіп жалғауды дұрыс таңдау дағдысы тұрақты қалыптасады
Бұйрық рай
Бұл қайталау тапсырмалары бұйрық райдың жасалу жолдары мен қолданылуын бекітуге бағытталған. Оқушылар диалогтер арқылы бұйрық рай тұлғаларын орынды қолдануға, коммуникативтік жағдаятта сөйлеуге және грамматикалық білімін тәжірибеде пайдалануға дағдыланады. Тапсырмалар білімді жүйелеуге, тілдік дағдыны нығайтуға және функционалдық сауаттылықты дамытуға ықпал етеді.
Тұрақты сөз тіркестері. Идиомалар
Бұл жұмыс парағы оқушылардың тұрақты сөз тіркестері мен идиомалардың мағынасын түсінуіне және оларды сөйлеу барысында орынды қолдануына бағытталған. Қайталау тапсырмалары идиомалардың мағыналық ерекшелігін бекітіп, сөздік қорын байытады, тілдік талдау, логикалық ойлау және коммуникативтік дағдыларын дамытады. Тапсырмалар функционалдық сауаттылықты қалыптастыруға және қазақ тілінде еркін қарым-қатынас жасауға ықпал етеді.
Креативті жазылым.Жыраулар шығармалары бойынша
Креативті жазылым – оқушының ойлау мәдениетін, тілдік құзыреттілігін және шығармашылық әлеуетін дамытатын маңызды оқу әрекеті. Бұл жұмыс дәптеріндегі тапсырмалар мәтінді терең түсінуге, авторлық ұстанымды талдауға, дәлелді пікір айтуға және өмірлік тәжірибемен байланыстыра отырып, өзіндік көзқарасын жүйелі жеткізуге бағытталған. Бағалау барысында оқушының ерекше идеясына, дәлелдерінің қисындылығына, тілдік сауаттылығына және шығармашылық ізденісіне басымдық беріңіз.
Сын есімнің функционалды қызметі
Сын есімнің басты қызметі – заттың белгісін атау ғана емес, оны қарым-қатынас барысында дәл сипаттау. Бұл тапсырмалар сапалық және қатыстық сын есімдердің функционалдық қызметін ашуға бағытталған. Оқушылар сын есімдерді мәтін мазмұнымен байланыстырып, адамның мінезін, қасиетін және заттың ерекшелігін сипаттайды. Осындай жұмыс грамматикалық тұлғаны жеке ереже ретінде емес, нақты коммуникативтік жағдаятта қолдануға үйретіп, сөздік қорды, мәтінді түсіну және сөйлеу дағдыларын қатар дамытады.
Ауыспалы осы шақ.Болымсыз түрі
Бұл тапсырмалар ауыспалы осы шақтың болымсыз түрін меңгертуге бағытталған. Оқушылар сөйлемдерді болымсыз түрге өзгертеді, бастауышты қалпына келтіреді, сөздердің орнын реттеп сөйлем құрайды және сұраулы, болымсыз сөйлемдер жасайды. Тапсырмалар грамматикалық сауаттылықты, сөйлеу дағдысын және өз ойын жеткізу қабілетін дамытады. Мұғалім жұптық және жеке жұмысты ұйымдастырып, жауаптарды талдатады.