Жіктік жалғауы
Материалдар
Жіктік жалғауы (мен)
Бұл жұмыс парағы жіктік жалғауының тұлғаларын қайталауға, бекітуге және дұрыс қолдану дағдысын қалыптастыруға арналған. Тапсырмалар оқушылардың жіктік жалғауын түрлі жағдаятта орынды пайдалануына, сөйлем құрастыруына және грамматикалық білімін жүйелеуіне мүмкіндік береді. Қайталау жұмыстары тілдік сауаттылықты, функционалдық қолданымды және коммуникативтік құзыреттілікті дамытуға ықпал етеді.
Жіктік жалғауы. Функционалды қызметі
Бұл тапсырмалар жүйесі оқушының жіктік жалғауын тек грамматикалық тұлға ретінде емес, қарым-қатынас құралы ретінде қолдануына бағытталған. Сабақты ұйымдастыру барысында оқушыларды дайын үлгіні қайталатумен шектелмей, әр жауаптың қандай коммуникативтік мақсатқа қызмет ететінін талдату ұсынылады.Бірінші тапсырмада оқушылар жіктік жалғауларын диалогтік жағдаятта қолданады. Мұғалім жауаптың дұрыстығымен қатар, тілдік бірліктің қызметіне назар аудартады.Екінші тапсырмада есімдіктер мен жіктік жалғауларының байланысын анықтатып, жұптық сөйлесім ұйымдастырған тиімді. Оқушылар өздері туралы, сыныптастары туралы және күнделікті өмірге қатысты диалогтер құрастырады.
Жіктік жалғауы. Функционалды қызметі
Бұл тапсырмалар функционалды грамматика қағидатына негізделген. Сабақ барысында оқушылардың жіктік жалғауын жаттап қана қоймай, оның сөйлеудегі қызметін түсінуіне жағдай жасаңыз. Әр грамматикалық форманы нақты коммуникативтік жағдаятпен байланыстырып, «Бұл тұлға не үшін қолданылды?», «Сөйлеуші қандай ақпаратты жеткізді?» деген сұрақтар арқылы талдаңыз. Алдымен үлгі диалогтерді оқытып, оқушыларға қажетті грамматикалық формаларды өздері анықтатуға мүмкіндік беріңіз. Кейін жұптық және топтық жұмыстарда оларды өздері туралы, отбасы, мамандық, жас, мекенжай сияқты өмірлік жағдаяттарда қолдануды ұйымдастырыңыз. Сабақ соңында оқушылар жаңа жағдаят құрастырып, жіктік жалғауының қызметін еркін сөйлесімде қолдануы тиіс. Осындай жұмыс грамматикалық білімді механикалық жаттаудан функционалдық қолдануға көшіруге және мұғалімнің коммуникативтік бағыттағы оқыту тәжірибесін жетілдіруге мүмкіндік береді.
Сын есімнің жіктелуі
Бұл тапсырмалар функционалды грамматика қағидатына негізделген. Сабақ барысында сын есімнің анықтамасын жаттатудан гөрі, оның сөйлеудегі қызметін түсіндіруге басымдық беріңіз. Оқушылар әр сын есімнің заттың белгісін, сапасын немесе қасиетін қалай нақтылайтынын мысалдар арқылы анықтауы тиіс. Бірінші тапсырмада оқушылар берілген сөздерден мағыналы сөйлемдер құрастырып, сын есімнің сөйлемдегі орнын және қызметін байқайды. Екінші тапсырмада сын есімдерді басқа сөз таптарынан ажыратып, олардың грамматикалық ерекшеліктерін анықтайды. Үшінші тапсырмада мәтін мазмұнына сәйкес қажетті сын есімдерді таңдап, олардың сөйлемнің мағынасына қалай әсер ететінін талдайды. Сабақ соңында жұптық талқылау ұйымдастырып, «Неліктен дәл осы сын есімді таңдадың?», «Басқа сын есім қолдансаң, сөйлемнің мағынасы қалай өзгереді?» деген сұрақтар арқылы оқушыларды дәлелдеуге жетелеңіз. Бұл әдіс грамматикалық формалардың қызметін саналы меңгертуге, оларды шынайы қарым-қатынас жағдайында орынды қолдануға және мұғалімнің функционалдық бағыттағы оқыту тәжірибесін жетілдіруге мүмкіндік береді.
Жіктік жалғауы. Функционалды қызметі
Бұл тапсырмалар функционалды грамматика ұстанымына негізделген. Жіктік жалғауы оқшау грамматикалық ереже ретінде емес, қарым-қатынас жасауға қызмет ететін тілдік құрал ретінде меңгертіледі. Сабақты диалогтерден бастап, оқушыларға сөйлесушілердің мақсатын, сыпайылық деңгейін және жіктік жалғауының сөйлеудегі қызметін анықтатудан бастаңыз.Бірінші тапсырмада оқушылар жағдаятқа сәйкес қосымшаларды таңдап, сәлемдесу және танысу үлгілерін құрастырады. Екінші тапсырмада грамматикалық формаларды пайдаланып сұрақтар құрастырады, кейін оларды жұптық сөйлесімде қолданады. Үшінші тапсырмада берілген сөздерді байланыстырып, толық жауап құрастыру арқылы жіктік жалғауының коммуникативтік қызметін тәжірибеде қолданады.Сабақ соңында оқушылардан: «Бұл тұлға сөйлеуші туралы қандай ақпарат берді?», «Неліктен осы қосымша таңдалды?», «Осы ойды басқа жағдаятта қалай айтар едің?» деген рефлексиялық сұрақтарға жауап алуды ұйымдастырыңыз. Бұл тәсіл грамматикалық білімді механикалық жаттаудан функционалдық қолдануға көшіреді, мұғалімнің коммуникативтік бағыттағы оқыту әдістемесін жетілдіреді және оқушылардың тілдік құзыреттілігін жүйелі түрде дамытады.